Gustaw Herman Marcin Gizewiusz

Pastor ewangelicki, działacz społeczno-narodowy
21.05.1810 07.05.1848 Jansbork

Biografia

Gustaw Herman Marcin Gizewiusz urodził się 21 maja 1810 roku w Jansborku (obecnie Pisz). Pochodził z polskiej rodziny Giżyckich, która osiedliła się na Mazurach w XVI wieku, ale uległa germanizacji, a jej nazwisko zlatynizowano. Jego ojciec Marcin był kierownikiem miejscowej szkoły miejskiej.

W 1828 roku ukończył gimnazjum w Ełku, gdzie opanował język polski, a następnie studiował teologię ewangelicką w Królewcu na Uniwersytecie Albrechta, uczestnicząc w Seminarium Polskim. W 1835 roku został polsko-ewangelickim kaznodzieją w Ostródzie, gdzie rozwinął działalność w obronie Mazurów przed germanizacją.

W 1843 roku opublikował po niemiecku w Lipsku pracę „Die polnische Nationalität in Preußen” („Narodowość polska w Prusiech”), a w 1845 roku dwie kolejne części pod zmienionym tytułem „Die polnische Sprachfrage in Preußen” („Polska kwestia językowa w Prusiech”). Demaskował w nich metody germanizacyjne władz pruskich i domagał się utrzymania języka polskiego w szkołach. Wydawał polskie książki dla Mazurów, m.in. tłumaczenie podręcznika „Przyjaciel młodzieży”, i założył pierwsze polskie czasopismo dla Mazur - „Przyjaciel Ludu Łecki”.

Utrzymywał kontakty z patriotami w innych częściach Polski, Czech i Łużyc. W 1841 roku spotkał się w Ostródzie z Krzysztofem Celestynem Mrongowiuszem, który przekazał mu memoriał do króla pruskiego w sprawie swobód językowych. Wiosną 1842 roku Gizewiusz wręczył dokument królowi Fryderykowi Wilhelmowi IV. W 1848 roku kandydował do berlińskiego parlamentu i uzyskał mandat, ale zmarł przed jego objęciem - 7 maja 1848 roku w Ostródzie.

Gizewiusz spisywał także pieśni ludu mazurskiego, które później Oskar Kolberg włączył do swoich „Dzieł Wszystkich”. Pisał do Mazurów po polsku, stając się ważnym symbolem obrony polskości na tych ziemiach.

Zobacz pełny artykuł na Wikipedii

Osiągnięcia

Opublikował pracę 'Die polnische Nationalität in Preußen' demaskującą germanizację
Założył pierwsze polskie czasopismo dla Mazur 'Przyjaciel Ludu Łecki'
Otrzymał mandat posła do berlińskiego parlamentu w 1848 roku
Spisał pieśni ludu mazurskiego, wykorzystane przez Oskara Kolberga

Ciekawostki

Na jego cześć przemianowano w 1946 roku miasto Łuczany na Giżycko
Jest patronem II Liceum Ogólnokształcącego w Giżycku oraz Szkoły Podstawowej nr 2 w Ostródzie
Jego nazwiskiem nazwano ulice w Ełku, Ostródzie, Olsztynie, Piszu, Iławie, Szczytnie, Braniewie i Wydminach

Udostępnij