Gustaw Herman Marcin Gizewiusz
Biografia
Gustaw Herman Marcin Gizewiusz urodził się 21 maja 1810 roku w Jansborku (obecnie Pisz). Pochodził z polskiej rodziny Giżyckich, która osiedliła się na Mazurach w XVI wieku, ale uległa germanizacji, a jej nazwisko zlatynizowano. Jego ojciec Marcin był kierownikiem miejscowej szkoły miejskiej.
W 1828 roku ukończył gimnazjum w Ełku, gdzie opanował język polski, a następnie studiował teologię ewangelicką w Królewcu na Uniwersytecie Albrechta, uczestnicząc w Seminarium Polskim. W 1835 roku został polsko-ewangelickim kaznodzieją w Ostródzie, gdzie rozwinął działalność w obronie Mazurów przed germanizacją.
W 1843 roku opublikował po niemiecku w Lipsku pracę „Die polnische Nationalität in Preußen” („Narodowość polska w Prusiech”), a w 1845 roku dwie kolejne części pod zmienionym tytułem „Die polnische Sprachfrage in Preußen” („Polska kwestia językowa w Prusiech”). Demaskował w nich metody germanizacyjne władz pruskich i domagał się utrzymania języka polskiego w szkołach. Wydawał polskie książki dla Mazurów, m.in. tłumaczenie podręcznika „Przyjaciel młodzieży”, i założył pierwsze polskie czasopismo dla Mazur - „Przyjaciel Ludu Łecki”.
Utrzymywał kontakty z patriotami w innych częściach Polski, Czech i Łużyc. W 1841 roku spotkał się w Ostródzie z Krzysztofem Celestynem Mrongowiuszem, który przekazał mu memoriał do króla pruskiego w sprawie swobód językowych. Wiosną 1842 roku Gizewiusz wręczył dokument królowi Fryderykowi Wilhelmowi IV. W 1848 roku kandydował do berlińskiego parlamentu i uzyskał mandat, ale zmarł przed jego objęciem - 7 maja 1848 roku w Ostródzie.
Gizewiusz spisywał także pieśni ludu mazurskiego, które później Oskar Kolberg włączył do swoich „Dzieł Wszystkich”. Pisał do Mazurów po polsku, stając się ważnym symbolem obrony polskości na tych ziemiach.